Năm 2019, dự báo sẽ là một năm đầy biến động của ngành cá tra Việt Nam và thế giới

2019-01-03 16:13:50

Bất thường giá cá tra - Nguy cơ bất ổn vì tăng trưởng quá nóng

Theo thông tin từ Cục Chế biến và Phát triển thị trường Nông sản (Bộ NN-PTNT), giá cá tra nguyên liệu tại đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) trong tháng 12/2018 tiếp tục có sự điều chỉnh giảm so với tháng trước. Tính đến ngày 20/12, giá cá tra thịt trắng nguyên liệu loại I (700-900g/con) đạt 29.000-30.000 đồng/kg, giảm 3.000-4.000 đồng/kg so với cách đây một tháng.

Sau khi đạt mức cao kỷ lục 35.000-36.000 đồng/kg trong tháng 10, giá cá tra bắt đầu hạ nhiệt dần do các nhà nhập khẩu giảm thu mua để tiêu thụ hết lượng hàng đã nhập trước đó. Bên cạnh đó, vì đang thời điểm cuối năm, các doanh nghiệp trong nước vẫn chưa ký kết hợp đồng xuất khẩu mới nên việc thu mua cá có phần trầm lắng. Tuy nhiên, mức giá hiện tại vẫn cao so với các năm trước và người nuôi vẫn đảm bảo có lãi.

Ông Dương Nghĩa Quốc, Chủ tịch Hiệp hội Cá tra VN, nhìn nhận việc tăng, giảm của thị trường là bình thường nhưng tăng, giảm kiểu trên là bất thường; có dấu hiệu cạnh tranh không lành mạnh, hiện tượng mua hàng giá thấp rồi bán phá giá qua đường tiểu ngạch với TQ.

Theo Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC), VN vẫn là nước xuất khẩu cá tra lớn nhất thế giới với thị phần chiếm 93%. Hiện nay Mỹ đã vượt qua TQ, trở lại là thị trường tiêu thụ cá tra VN lớn nhất. Cụ thể ở thị trường Mỹ, VN chiếm thị phần cá da trơn đến 91%, TQ chiếm thị phần 9%. Mặt khác, Trung Đông vẫn được đánh giá là một trong những thị trường tiềm năng của thủy sản Việt. Ngoài ra, khu vực Trung Đông còn là nơi tập trung, luân chuyển nguồn hàng thủy sản sang các thị trường khác ở Bắc Phi, Tây Á. Đồng thời khu vực Trung Đông là thị trường quan trọng, mang tính chiến lược của Việt Nam. Bên cạnh đó, các tiêu chuẩn và yêu cầu kỹ thuật của thị trường cũng không khắt khe như các thị trường Mỹ, EU hay Nhật.

Tuy nhiên, việc giá lên cao ở cả thị trường nội địa và cả thị trường thế giới lại là thách thức lớn với cá tra Việt Nam trong những năm tới, bởi nhiều nước cũng đang đẩy mạnh nuôi cá tra, như Trung Quốc, Thái Lan, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Bangladesh… Nếu như trước đây, Việt Nam từng chiếm tới hơn 90% sản lượng cá tra toàn cầu, thì đến nay, chỉ còn chiếm hơn 50%, các chuyên gia trong ngành cho biết. Nói cách khác, Việt Nam đang mất dần thế độc quyền đối với cá tra.

Lo bị Trung Quốc, Indonesia cạnh tranh

Đối thủ cần phải dè chừng trước hết có lẽ là Trung Quốc, thị trường nhập khẩu cá tra lớn nhất của Việt Nam hiện nay. Hiện đã có hơn 20 nhà máy mọc lên khắp nơi ở Trung Quốc để chế biến nguồn cá tra được nuôi trồng miền nam nước này. Việc đẩy mạnh hoạt động sản xuất cá tra trong nước sẽ giúp Trung Quốc giảm phụ thuộc vào nguồn hàng nhập khẩu từ Việt Nam trong thời gian tới. Cũng như nhiều quốc gia khác, cá tra sản xuất tại Trung Quốc gặp vấn đề thịt vàng nhưng giá lại cạnh tranh hơn do không phải chịu thuế nhập khẩu.

Đáng chú ý, TQ đang phát triển nuôi loại cá này với quy mô sản lượng lớn. Cụ thể, TQ có thể sản xuất tới 30.000 tấn cá tra trong năm 2018 và giá cạnh tranh hơn so với các sản phẩm từ VN.

Trong khi đó, một số nước nuôi cá tra cũng bắt đầu thể hiện tham vọng thâm nhập vào các thị trường tiêu thụ quan trọng. Lợi dụng nhu cầu đang tăng trưởng ở thị trường Trung Đông, đặc biệt là khi Arab Saudi tạm ngừng nhập khẩu cá tra của Việt Nam, Hiệp hội Doanh nhân cá da trơn Indonesia đã cho ra mắt thương hiệu cá tra với khẩu hiệu "Cá tra Indonesia - sự lựa chọn tốt". Cá tra Indonesia đang được giới thiệu ra thế giới là sản phẩm được nuôi bằng chế phẩm sinh học, sử dụng nước ngầm sạch với mật độ nuôi thấp.

Doanh nghiệp Trung Quốc hưởng lợi

Cá tra xuất khẩu Việt Nam (VN) đã vượt qua nhiều rào cản, quy định khó khăn của các thị trường khắt khe về chất lượng như Mỹ, châu Âu. Điều này đã minh chứng cho thế giới thấy chất lượng của cá tra VN.

Tuy nhiên, theo Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản VN (VASEP), xuất khẩu cá tra sang TQ hiện nay gặp nhiều khó khăn vì rào cản về kiểm nghiệm, kiểm dịch. Ví dụ, trong khi quy định dư lượng phosphat trong cá tra của châu Âu là không vượt quá 4% nhưng phía TQ khi kiểm tra sản phẩm cá tra VN lại nhận định sản phẩm có dư lượng, không đạt tiêu chuẩn của nước họ.

Bên cạnh đó, theo VASEP, hiện nhiều công ty của TQ lợi dụng chính sách tạm nhập tái xuất để thu mua nguyên liệu thủy sản nhập khẩu từ nước ngoài vào cảng Hải Phòng. Sau đó vận chuyển đường bộ sang TQ theo chính sách hàng tiểu ngạch để lách thuế nhập khẩu và biến thành nguồn tôm, cá của TQ xuất khẩu sang Mỹ, Nhật, EU.

“Với chiêu thức trên, thương nhân TQ cạnh tranh thu mua nguồn nguyên liệu cá tra với nhà kinh doanh VN ngay trên sân nhà, đồng thời cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu khác” - ông Trương Đình Hòe, Tổng Thư ký VASEP, phân tích.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Đạo, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Gò Đàng, cho rằng hiện nay TQ không kiểm soát chặt chất lượng đối với các mặt hàng nhập đường tiểu ngạch. Hơn nữa, mặt hàng cá tra xuất qua đường biên mậu với TQ không phải chịu 17% thuế giá trị gia tăng.

“Điều này tạo cơ hội cho các nhà kinh doanh nước này tung hoành thu gom nguyên liệu thủy sản như cá tra từ VN với giá rẻ về chế biến xuất khẩu, dẫn đến phá giá là rất lớn so với các sản phẩm nhập chính ngạch qua đường biển của VN” - ông Đạo cảnh báo.


Xuất khẩu cá tra sang Trung Quốc tăng trưởng nóng nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Thị trường biến động, người nuôi cá tra nên làm gì?

Đại diện Hiệp hội Cá tra VN cũng cho biết: Năm 2018, giá cá tra nguyên liệu ở mức cao khiến nhiều địa phương, đặc biệt là vùng Đồng Tháp Mười… đổ xô đào ao thả cá. Trước tình hình trên, Bộ NN&PTNT và các hiệp hội đã khuyến cáo nguy cơ cung vượt cầu khi cá tra lao dốc, nhất là thời điểm xuất khẩu sang thị trường TQ tăng nóng, khi gặp đợt sập giá sẽ khiến người nuôi thua lỗ.

Thời gian tới, để giữ ổn định giá cá tra nguyên liệu, các nhà chuyên môn khuyến cáo người nuôi không nên mở rộng diện tích sản xuất, tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm và có hợp đồng bao tiêu từ các nhà máy chế biến.

Agritech

Xem thêm